Visión xeral da evolución do inglés como lingua franca e do que este representa para a diversidade lingüística - LE Tema 3

Unha das cuestións que se mencionaron durante a explicación do tema 3, «Os niveis de referencia de aprendizaxe de linguas e o desenvolvemento de competencias», foi a do establecemento do inglés como lingua franca, un asunto sobre o que me gusta especialmente investigar e debater e que estudei en considerable medida cando elaboraba o meu TFG en Tradución e Interpretación.

A día de hoxe, non cabe dúbida de que o inglés se consolidou definitivamente como lingua franca da sociedade actual, globalizada e informatizada. No ámbito académico anglófono, esta acuñouse como ELF, English as a Lingua Franca. Non chama a atención que se dea un fenómeno deste tipo, pois a diversidade lingüística ou multilingüismo, que se pon de relevo de xeito inevitable nunha sociedade destas características, creou sempre un escenario propenso ao desenvolvemento de linguas francas, tal e como recolle Samarin (1962: 660). Todos e todas as estudantes e profesionais das linguas sabemos que, antes do inglés, o francés foi a lingua internacional da diplomacia en Occidente, e aínda o é, para algúns efectos, así que... como e cando chegou o inglés a subxugala? Este vídeo fai un bo resumo da transición histórica e, como alternativa, eu déixovos a continuación unha táboa-resumo en galego para entendelo dun vistazo.

A chegada da globalización converte definitivamente a sociedade nese escenario propenso ás linguas francas do que falabamos, porque a necesidade dunha comunicación que superase as fronteiras do multilingüísmo e a multiculturalidade medra coma nunca antes. Cada vez máis xente de máis partes distintas do mundo poden pórse en contacto entre si, e polo tanto, cada vez máis persoas cuxas linguas nativas non coinciden precisan entenderse (Faber, 2010: 20). O inglés que, como se ve no vídeo e na táboa-resumo, se perpetuaba como lingua internacional tras a II Guerra Mundial grazas á nova gran potencia estadounidense, aséntase definitivamente co paso á nova era da información e a tecnoloxía, e adopta rapidamente o papel de suplir esa necesidade renovada para converterse na ferramenta e transmisión de coñecemento por excelencia.

Non obstante, falar dunha lingua que abarca unha extensión territorial de tan grandes dimensións como o inglés é falar dun concepto moi amplo. Cal de todas as súas variedades se instaura como lingua franca? Por que debería ser unha e non outra? A academia considera que, no seu uso como lingua franca, o inglés queda desprovisto de calquera trazo cultural ou nacional co que as súas novas usuarias se poidan identificar e transfórmase nun código «libre de cultura nativa», native-culture-free (Pölzl, 2003: 5), unha mera ferramenta para chegar a unha audiencia maior e máis internacional. Isto revela a diferencia que existe entre a función de comunicación e a función de identificación cultural que pode cumprir unha lingua (Hüllen, 2003: 298-317). Un sector da investigación fundaméntase nesta diferenciación para afirmar que o ELF non supón unha ameaza para o plurilingüismo en Europa pois, segundo argumenta, existe nos distintos países europeos e no seo da Unión Europea unha convivencia relativamente pacífica entre un gran número de linguas nacionais e minoritarias (Faber, 2010: 20). Algunhas autoras defenden que o emprego desta variedade acultural do ELF incluso reforza o uso das linguas nacionais dentro de cada país en contextos intrenacionais como o da Unión (Alcón Soler, 2007: 23-40).

Sexa este o caso ou non, o certo é que a adopción dunha lingua franca é a solución natural á que se recorreu máis habitualmente nas comunidades nas que entraban en contacto máis de tres linguas (Crystal, 1997, 2003: 11), incluso máis que a adopción dun pidgin, un concepto que a maioría de vós xa coñeceredes: unha lingua de gramática simplificada que reúne elementos das distintas linguas de comunidades que comezaban a comerciar entre si. Moitas delas sobreviven a día de hoxe e en moitos casos convertíronse en linguas criollas, que son o resultado de que un pidgin se convirta na lingua materna dunha comunidade de falantes e vólvense, polo tanto, máis complexas a nivel gramatical. Sobre este outro tema atopei unha entrada moi completa e interesante no blog Sociolingüística.

Ao respecto do polémico debate de se unha lingua franca para o mundo enteiro sería beneficiosa ou prexudicial, cabe destacar que este non é moi lonxevo: a discusión xurdiu a partir dos anos 50 do século pasado. Tería que ler moito máis para poder opinar con fundamento e, como vimos, a academia non considera a existencia das linguas francas ningunha ameaza, pero se algo teño claro sobre a miña postura é que a preservación da diversidade lingüística sería sempre, se tivese que decidir, a miña máxima prioridade. E non porque unha lingua franca me deixaría sen traballo de tradutora —parece que esa carreira podería gañala máis ben a Intelixencia Artificial...—, senón pola indubidable, superlativa riqueza que a diversidade lingüística significa para a cultura. E vós que pensades? Léovos. E se a entrada vos resultou demasiado académica, non me rifedes moito... tiña que dárlle bo uso toda a investigación que non chegou a formar parte do TFG!

Bibliografía

Alcón Soler, E. (2007). Linguistic unity and cultural diversity in Europe: implications for Research on English language and learning. En E. Alcón-Soler, E. & Safont-Jordà M. P. (eds.), Intercultural Language Use and Language Learning, Dordrecht: Springer, 23-40.

Crystal, D. (2003). English as a Global Language. Second  Cambridge University Press.

Faber, P. (2010). English as an Academic Lingua Franca. Revista Alicantina de Estudios Ingleses 23, 19-32

House, J. (2003): English as a lingua franca: A threat to multilingualism? Journal of Sociolinguistics 7, 556-579.

Hüllen, Werner (2003): Identifikationssprachen und Kommunikationssprachen. Zeitschrift fürGermanistische Linguistik, 20/3, 298-317.

Pölzl, Ulrike. (2003). Signalling cultural identity: the use of L1/Ln in ELF. View[z] – Vienna English Working Papers 12/2, 3-23.

Samarin, W. J. (1968) Lingua Francas of the World. Readings in the Sociology of Language, edited by Joshua A. Fishman, Berlin, Boston; De Gruyter Mouton, 660-672.